Een kus uit eerbied

Ooster-orthodoxe christenen en de Bijbel

3 april 2012

Voor protestanten is het soms lastig te begrijpen wat de Bijbel nu precies voor orthodoxe christenen betekent. Of het nu over Grieks-orthodoxe, Syrisch-orthodoxe of Armeense christenen gaat, vaak zijn ze niet zo te porren voor de individuele bijbeluitleg van een bijbelstudie of een exegetische preek. 'Gewone' gelovigen kennen vaak niet heel veel bijbelteksten uit hun hoofd. Ze zijn niet zo geïnteresseerd in uitvoerige bijbelkennis, al helemaal niet als dit het Oude Testament betreft.  

Toch is het een vergissing te denken dat ze persoonlijk niet zo veel waarde aan de Bijbel hechten, of dat de Bijbel niet belangrijk is in de orthodoxe kerkelijke traditie. Maar hun betrokkenheid blijkt uit heel andere dingen dan bij de meeste protestanten het geval is. Allereerst klinken, zeker voor de bijbelvaste protestant, de teksten in de liturgie vaak bekend. Veel daarvan komt rechtstreeks uit de Bijbel, onder andere uit de psalmen, maar eigenlijk komen ze kriskras overal vandaan. Daarbij is de vormgeving van de liturgie vaak regelrecht op de oudtestamentische tempeldienst geïnspireerd.  

Daarnaast zijn veel van de verhalen uit het Oude en Nieuwe Testament wel degelijk bekend. Maar dan niet als teksten die gelezen worden, maar als verhalen die doorverteld worden. Verhalen over 'heiligen'; de heiligen van de Bijbel en soms ook van de apocriefe boeken, de mensen in wiens leven Gods aanwezigheid zichtbaar werd. Die verhalen worden graag en veel doorverteld. In sommige tradities worden die ook veel en inspirerend afgebeeld. Ze vormen op die manier een inspiratiebron voor generaties orthodoxe gelovigen.  

De diepe eerbied voor de Bijbel blijkt toch wel het meest uit de centrale rol van het Evangelieboek. In dit boek zijn de zondagse lezingen uit de vier evangeliën samengevat. Dit boek symboliseert daarmee het Evangelie, de goddelijke boodschap van vergeving. Dit boek wordt met grote eerbied binnengebracht, gelezen en na afloop van de dienst gekust. Niet om de materie zelf, maar om het wonderlijke feit van de incarnatie, van Gods komst in de wereld, uitgedrukt in een tastbaar boek, de Bijbel.  

Heleen Murre - van den Berg is hoogleraar geschiedenis van het wereldchristendom aan de Faculteit Geesteswetenschappen van de Universiteit Leiden. 

Foto: Arnaut van der Hauw; dienst van oosters-orthodoxe christenen in de Heilige Grafkerk.