Het is gemakkelijker Duitser in Israel te zijn dan in Nederland

Tekst en foto's door Alfred Muller in Jeruzalem, maart 2009

Ingrid Schatz was onder de indruk van de hoeveelheid tijd die orthodoxe Joden besteden aan de studie van het Oude Testament, toen zij van 1997 tot 1998 als vrijwilligster bij een gezin in Israël werkte. Ze raakte gemotiveerd om naar een bijbelcollege in Duitsland te gaan, waar ze een bachelor graad haalde in theologie.

In 2002 vroeg de directie van HaGoshrim haar de leiding van het kantoor in Jeruzalem over te nemen. HaGoshrim is Hebreeuws voor bruggenbouwers en de Duitse naam is Dienste in Israel. Op het ogenblik heeft zij, geholpen door haar Israëlische echtgenoot, een groep van 45 vrijwilligers in de leeftijd van 18 tot 30. Ze werken in Jeruzalem, Petach Tikwa en Haifa en blijven zes tot twaalf maanden.

HaGoshrim werd in 1975 opgericht door baptisten. HaGoshrim betekent bruggenbouwers. 'Bruggen bouwen tussen Duitsers en Israëliërs, tussen Joden en christenen', vertelt ze, gezeten aan de ronde lichthouten tafel in het centrum in Jeruzalem. 'We bouwen bruggen door liefde, solidariteit en vriendschap te laten zien. Christenen hebben in het verleden heel veel gesproken, maar hun woorden ondermijnd. Nu willen wij laten zien. We zenden vrijwilligers uit naar plekken waar hulp nodig is. Sommige patiënten kunnen zelfs hun hoofd niet bewegen. We geven hen te drinken. We werken met autisten, Holocaust-overlevenden en ouderen.'

De vrijwilligers komen uit verschillende kerken. Voorwaarden zijn dat zij tussen 18 tot 30 zijn, uit Duitssprekende landen komen en een levende relatie met de Heer hebben. Een verdrag tussen Duitsland en Israël bepaalt dat Duitsers vervangende dienstplicht kunnen doen in Israël. Sommige Goshrim doen dat. Ingrid benadrukt dat HaGoshrim geen zendingsorganisatie is.

Ingrid Schatz ...bruggen bouwen tussen Joden en christenen...

Open wonden
'In het begin was het moeilijk', vertelt ze. 'We begonnen met een Zwitserse leiding, omdat we wisten dat er open wonden waren vanwege de Holocaust. Sommigen vonden het moeilijk de Duitse taal te gebruiken. We bleven hier tijdens de oorlogen en de intifada's. We zaten met de mensen in de schuilkelders toen Hezbollah raketten afschoot. Nu is er vertrouwen ontstaan. Het is nu gemakkelijker Duitser te zijn in Israël dan in Nederland of Polen. Ik werkte in Amsterdam in de Shelter. Veel van mijn leeftijdgenoten denken daar lelijke dingen van Duitsland.'

Ze heeft gemerkt dat veel Israëliërs die in de jaren dertig van Duitsland naar Palestina zijn geëmigreerd, nog steeds van de Duitse cultuur houden. 'Ze kennen Goethe en Schiller uit hun hoofd. Ze vertellen mij over schrijvers die ik nooit heb gelezen. Ze hielden van de Duitse componisten en levensstijl. Aan de ene kant willen ze niet terug. Ze zijn teleurgesteld en zelfs vol haat. Aan de andere kant voelen ze zich sterk met Duitsland verbonden. Ze hebben heimwee naar hun jeugd. Ze kennen de nazi periode. Maar ze kennen ook een ander Duitsland.'

'Veel jonge Israëliërs hebben alleen van Duitsland gehoord bij geschiedenis op school. Als ze hun grootvader opzoeken en daar iemand aan het werk zien, is het soms voor het eerst dat ze een Duitser ontmoeten. Het is een brug voor deze Israëliër.'

Lessen
Ze schat dat in totaal 1300 mensen aan het programma hebben deelgenomen. 'We werken nu met een generatie die niets misdreven heeft, maar zich wel verantwoordelijk weet door zich in te zetten voor het Joodse volk en Israël en tegen antisemitisme te strijden. Het antisemitisme steekt zijn kop weer op in Europa. De meesten studeren. Ze worden artsen, sociale werkers en docenten. Ze kunnen later een positieve invloed uitoefenen.'

Bruggenbouwster Nina Raab uit het noorden van Oostenrijk kwam na haar studie verpleegkunde naar Israël. Ze komt uit een vrije gemeente die zich sterk verbonden weet met Israël. Ze werkte negen maanden met terminale patiënten, vier maanden met gehandicapten en nu assisteert zij Ingrid op het kantoor. Ze is een van de drie Oostenrijkers. 'Het idee van HaGoshrim heeft ook betrekking op Oostenrijk. Oostenrijk heeft eerst een slachtofferrol aangenomen. Ik vond het verschrikkelijk dat pas in 1991 een politicus voor het eerst gezegd heeft dat Oostenrijk medeschuldig was aan de Holocaust.'

Ze is van plan in mei terug te keren. 'Ik ga in een jeugdkring van een andere gemeente waar ik lid van ben vertellen wat ik hier meegemaakt heb. Ik heb hier ook geleerd vooroordelen over andere denominaties af te breken. Bijvoorbeeld over katholieken. Ik had geen idee van hun cultuur en manier van leven.'